(Ana-babasyny dine uygun hizmetleriyle razy eden, Allahü teâlâyy razy etmi? olur, onlary gazaplandyran, Allahü teâlâyy gazaplandyrmy? olur.) [Ybni Neccar]

(Ana-babasy, yanynda ihtiyarlady?y halde, [ryzalaryny alamayyp] Cenneti kazanamayanyn burnu sürtsün.) [Tirmizi]

Hasan-y Basri hazretleri, Kâbe’yi tavaf ederken syrtynda yük olan bir zat görüp der ki:
- Niçin yükle tavaf ediyorsun?
- Bu yük de?il, babamdyr. Bunu ?am’dan yedi defa getirip tavaf ettim. Çünkü, bana dinimi, imanymy ö?retti. Beni Yslam ahlaky ile yeti?tirdi.
- Kyyamete kadar böyle arkanda ta?ysan, bir defa kalbini kyrmakla bu yapty?yn hizmet bo?a gider. Bir defa da gönlünü yapsan, bu kadar hizmete kar?ylyk olur.

Ana-babaya hizmette kusur etmemelidir. Hazret-i Ybni Abbas, “Ana-babana kar?y, kusurlu, güçsüz, a?a?y bir kölenin, sert, kaba efendisine kar?y bulundu?u hâl üzere ol!” buyurdu.
Anneye hürmet ve hizmet, babadan önce gelir. Hadis-i ?eriflerde buyuruldu ki:
(Anneye yapylan iyili?in ecri iki mislidir.) [Y. Gazali]

(Önce annene, sonra babana, kyz karde?ine, erkek karde?ine ve syrasy ile di?er yakynlaryna iyilik et!) [Nesai]

(Veysel Karani’nin kavu?tu?u bütün ihsan ve dereceler, anasyna yapty?y iyilik sebebiyledir.) [R.Nasyhin]

(Ya Resulallah, annem mü?riktir. Ona iyilik etmem caiz midir?) diye sorana, (Evet, annene iyilik ve ihsanda bulun!) buyuruldu. (Ebu Davud)

Her Peygamber, kendi annesinden de üstündür. Buna ra?men, Peygamberler de annelerine hürmet ve hizmet etmi?lerdir.

Kâfir olan ana-babaya hizmet etmek, nafakalaryny vermek, ziyaretlerine gitmek gerekir. Küfre sebep olan ?eyleri yaptyracaklaryndan korkulursa, ziyaretlerine gidilmez. (Bezzâziyye)

Hazret-i Musa, Cennetteki kom?usunun kim oldu?unu Hak teâlâdan sorup ö?rendikten sonra yanyna gider. Bu bir kasaptyr. Kasap, bir parça et pi?irir. Asyly zenbili a?a?y alyr, çok zayyf bir kadyna et ve su verir. Üstünü ba?yny temizleyip, zenbile koyar. Kasap, (Bu annemdir. Ya?lanyp bu hale girdi; sabah-ak?am böyle bakarym) der. Kasabyn annesinin, (Ya Rabbi o?lumu Cennette Musa aleyhisselama kom?u eyle) dedi?ini Hazret-i Musa da i?itir. Kasaba, (Müjde, Allahü teâlâ, seni Musa aleyhisselama kom?u etti) buyurur. (?ir’a)

2- Yyilik etmek. Ana-babaya iyilik ve ihsan, evlada farzdyr. Hadis-i ?eriflerde buyuruldu ki:
(Ana-babasyna iyilik eden evlat, Peygamberlerle beraber Cennete girer.) [Y. Rafii]
(Ana-babasyna iyilik edenin ömrü uzun, ryzky bereketli olur.) [Y. Ahmed]
(En faziletli amel, vaktinde kylynan namazdan sonra ana-babaya iyiliktir.) [Müslim]

(Ana-babaya ihsan, bedbahtly?y saadete çevirir, ömrü uzatyr ve insany kötü ölümden korur.) [Ebu Nuaym]

(Ana-babanyza ihsan ederseniz, çocuklarynyz da size ihsan eder.) [Taberani]
(Sen de malyn da babana aittir.) [Ybni Mace]

3- Asi olmamak, kar?y gelmemek. Hadis-i ?eriflerde buyuruldu ki:
(Ana-babaya kar?y gelmek büyük günahtyr.) [Buhari]
(Ana-babasyna asi olan Cennete giremez.) [Nesai]
(Ana-babasyna kar?y gelenin ömrü bereketsiz ve kysa olur.) [Yslam Ahlaky]

Ymany olanlardan Cehennemden en sonra çykacak olanlar, Allahü teâlânyn yolunda olan ana-babasynyn Yslamiyet’e uygun olan emirlerine asi olanlardyr.

Ana-babanyn ve hiç kimsenin, dine uymayan emri yapylmaz. Fakat, ana-babaya, yine tatly söylemek, onlary incitmemek gerekir.

Ana-baba kâfir ise, onlary kiliseden, meyhaneden, syrtta ta?yyarak bile, geri getirmek gerekir. Fakat, oralara götürmek gerekmez.

Ana-baba zalim de olsa, onlara kar?y gelmek, onlarla sert konu?mak caiz de?ildir.
(Anam-babam çok ?efkatsiz, onlara nasyl itaat edeyim) diyen bir kimseye, Resulullah efendimiz buyurdu ki:
(Anan seni 9 ay karnynda gezdirdi. 2 yyl emzirdi. Seni büyütünceye kadar koynunda besledi ve kuca?ynda gezdirdi. Baban da seni büyütünceye kadar birçok zahmete katlandy. Ydare ve mai?etini temin etti. Sana dinini, imanyny ö?retti. Seni islam terbiyesi ile büyüttü. ?imdi nasyl olur da, ?efkatsiz olurlar? Bundan daha büyük ve kyymetli ?efkat olur mu?) [Ey O?ul Ylmihali]

(Ya Resulallah, ya?ly anama elimle yedirip içiririm. Abdestini aldyryr, syrtymda ta?yrym. Hakkyny ödemi? olur muyum?) diye soran ki?iye buyurdu ki:
(Hayyr, yüzde birini bile ödemi? olamazsyn. O sana, ya?aman için hizmet ediyordu, sen ise, ölümünü bekleyerek hizmet ediyorsun. Ancak Allahü teâlâ, bu az iyili?ine kar?ylyk çok sevap ihsan eder.) [R. Nasyhin]

Bir zat, (Ya Resulallah, ana-baba, evladyna zulmetse de ryzalaryny almayan Cehenneme girer mi?) diye sorunca, cevaben 3 defa (Evet zulmetseler de ryzalaryny almayan Cehenneme girer) buyurdu. (Beyheki)

?u halde ana-baba zalim olup, evlada zulmetseler de, günah i?lemeyi emretseler de, yine onlary üzmemeye, küstürmemeye çaly?malydyr! Günah olan emirleri yapylmaz ama, yine de onlary üzücü söz söylemek caiz olmaz.

Ana-baba kötü bile olsa, yine onlarla iyi geçinmelidir! Ziyaretlerini terk etmek büyük günahtyr. Hiç olmazsa, selam göndererek, tatly mektup yazarak, telefon ederek, bu günahtan kurtulmalydyr!
Kur’an-y kerimde 3 ?ey, 3 ?eyle beraber bildirildi. Biri yapylmazsa, ikincisi kabul olmaz. Peygambere itaat edilmezse, Allah’a itaat edilmi? olmaz. Ana-babaya ?ükredilmedikçe, Allahü teâlâya ?ükredilmi? olmaz. Malyn zekaty verilmedikçe, namazlar kabul olmaz. (Tefsir-i Mugni)

4- Ytaat etmek, kar?y gelmemek, günah olmayan emirlerini yapmak.
Hazret-i Musa, Allahü teâlâdan 9 defa nasihat istedi. Hepsinde de, ana-babaya itaat etmesi emrolundu. Hadis-i ?erifte buyuruldu ki:
(Ana-babaya itaat, Allah’a itaattir, onlara asi olmak, Allah’a asi olmaktyr.) [Taberani]
Babasyna asi gelen, çocu?undan mürüvvet göremez, muradyna kavu?amaz, ailesi ile geçinemez, evinin tady bozulur. (?ir’a)

5- Sert bakmamak, ?efkatle, sevgi ile bakmak. Ana-babasyna ?efkat ve sevgi ile bir defa baksa, kabul edilmi? bir hac sevabyna kavu?ur.
Peygamber efendimiz (Ana-babanyn yüzüne merhametle bakana, hac ve umre sevaby yazylyr) buyurunca, (Günde bin defa bakarsa da böyle midir?) denildi. Cevaben buyurdu ki:
(Günde yüzbin defa baksa da…) [R. Nasyhin]
Yine buyurdu ki:
(Ana-babanyn yüzüne sevgi ile bakmak ibadettir.) [Ebu Nuaym]

6- Üzmemek, incitmemek, ryzalaryny kazanmak. Hadis-i ?eriflerde buyuruldu ki:
(Rabbin ryzasy, ana-babanyn ryzasynda, gazaby da, ana-babanyn gazabyndadyr.) [Buhari]
(Ana-babasynyn ryzasyny alan mümine Cennetten iki kapy, üzene de Cehennemden iki kapy açylyr.) [Beyheki]

(Ana-babasyny razy eden mümin, ne yaparsa yapsyn Cehenneme girmez, inciten de Cennete girmez.) [?ir’a]

(Hak teâlâ, bazy günahlaryn cezasyny kyyamete kadar geciktirir. Ana-babaya isyan bundan müstesnadyr.) [Hakim]

Ana-babayy üzmek, onlara eziyet etmek büyük günahtyr. Ana-babanyn veya hiç kimsenin günah olan emirleri yapylmaz. Ana-babanyn yemeklerinde haram kary?y?y oldu?u ?üpheli olsa, ana-baba bu yemekten yemesi için evladyny zorlasa, evladyn o yemekten yemesi gerekir. Çünkü ?üpheli ?eylerden kaçynmak vera, ana-babanyn ryzasyny almak ise vaciptir. Fakat gayry me?ru emirleri dinlenmez. Mesela onlar, (Yçki iç, namaz kylma, yoksa senden razy olmayyz) deseler de, haram olan ?eyler yapylmaz. Çünkü (Halyka isyan olan i?te, kula itaat edilmez) emri vardyr. Hak teâlâ buyuruyor ki:
(Biz, insana, ana-babasyna iyi davranmasyny tavsiye ettik. E?er onlar, seni, hakkynda bilgin olmayan bir ?eyi bana ortak ko?man için zorlarlarsa, onlara itaat etme.) [Ankebut 8]

Ana-babasy günah i?leyen çocuk, bunlara bir defa nasihat eder. Kabul etmezlerse, susar. Onlara dua eder.

7- Yzinsiz sefere gitmemek.
Hacca giderken, muhtaç olmayan ana-babadan izin almak sünnettir.
Ana-baba muhtaç ise, izinsiz gitmek haramdyr. Ana-babasy muhtaç olmayan, onlardan izinsiz farz olan hacca gidebilir. Fakat nafile olan hacca izinsiz gidemez. (Redd-ül Muhtar)

Cihad için izin isteyen birine Peygamber efendimiz, ana-babasynyn sa? oldu?unu ö?renince, (Burada kal, onlara hizmet et, onlara hizmet cihaddyr.) (Buhari)

Cihada gitmek için gelen ba?ka birisine de buyurdu ki:
(Annenin yanyndan ayrylma! Cennet onun aya?y altyndadyr.) [Nesai]

Biri de, hicret etmek için gelip, (Ya Resulallah, ana-babamy a?latarak geldim) dedi. Peygamber efendimiz bu duruma üzülerek buyurdu ki:
(Hemen git, onlary a?latty?yn gibi güldür!) [Ebu Davud]
Ana-babayy ziyaret etmemek büyük günahtyr. Hiç olmazsa, selam göndererek, tatly mektup yazarak bu günahlardan kurtulmalydyr.

8- Saygyda, hürmette kusur etmemek. Hadis-i ?erifte buyuruldu ki:
(Büyü?ünü saymayan bizden de?ildir.) [Tirmizi]
Onlary görünce aya?a kalkmak, yanlaryna gitmek, onlar oturuncaya kadar ayakta durmak, izinsiz oturmamak gerekir. Otururken edepli oturmaly, aya?yny uzatarak oturmamaly, bacak bacak üstüne atmamalydyr. Onlar bana bir ?ey demiyor diye bunlary ihmal etmemelidir.

9- Onlarla yolda giderken, arkalaryndan gitmek. Zaruretsiz önlerinde yürümemek.

10- Ça?yrynca, hemen kalkyp yanlaryna gitmek, buyurun demek. Ana-baba ça?yrynca, farz namazy bozmak caiz olur ise de, ihtiyaç yoksa, bozmamalydyr. Sünnetler bozulur. Hak teâlâ buyurdu ki:
(Ya Musa, benim indimde çok a?yr ve büyük bir günah vardyr ki, o da, ana-baba evladyny ça?yrynca, emrine uymamasydyr.) [Yslam Ahlaky]

Dil ile olan haklary:
1- Yumu?ak söylemek, tevazu etmek. Öf bile dememek. Hak teâlâ buyuruyor ki:
(Biz insana, ana-babasyna iyilik etmesini tavsiye ettik.) [Ahkaf 15]

(Rabbin, yalnyz kendisine kulluk etmenizi, ana-babanyza da iyi davranmanyzy emretti. Onlardan biri veya ikisi senin yanynda ya?lanyrsa, kendilerine öf bile deme; a?yr söz söyleme, onlarla yumu?ak ve tatly konu?, onlara acy, tevazu kanadyny gerip “Rabbim, küçükken beni yeti?tirdikleri gibi sen de onlara merhamet et” diye dua et.) [Ysra 23, 24]

Hasan-y Basri hazretleri buyurdu ki:
(Âlim bir evladyn ana-babasy kâfir olsa, kuyudan su çekmeleri için ona muhtaç olsalar, o da birkaç kova çektikten sonra öf dese, bu sebeple bütün amellerinin sevaby yok olur.)

2- Konu?urken sesini, onlaryn sesinden yüksek çykarmamak.

3- Yanlarynda çok konu?mamak, edebi a?mamak. Ana-baba bildi?i ?eyleri de anlatsa, yine ayny ?eyler mi dememek. Hiç duymamy? gibi can kula?y ile dinlemek.

4- Kaba, dokunakly ve argo söz söylememek. Mesela iki karde?i olan biri, öteki karde?ini kastedip (O?lun ?unu yapty. Ben yapsam kyyameti koparyrdynyz) veya (Anne torunu tepene çykartyyor, çok ?ymartyyorsun. Söz dinletemiyoruz) gibi sözlerle ana-babayy üzmemelidir. Çocuklaryny ana-babanyn yanynda dövmemeli, azarlamamalydyr. Böyle ?eyler ana-babayy üzer.

5- Hanymyny onlardan üstün tutmamak. Peygamber efendimiz buyuruyor ki:
(Hanymyny anasyndan üstün tutana lanet olsun! Onun farz ve di?er ibadetleri kabul olmaz.) [?ir’a]

6- Ysimleri ile ça?yrmamak, sözlerini kesmemek, sözlerinin arasyna girmemek. Bilgiçlik taslamamak. Ana-baba yanly? da söylese, öyle de?il diyerek itiraz etmemek.

7- Ana-babanyn arasyny açacak söz ve hareketlerden uzak durmak. Ana-baba ile o?ul veya kyzyn arasyny açacak i?lerden uzak durmak. Gelinleri, ana-baba ile o?ullarynyn arasyny açacak sözlerden uzak tutmalydyr. Peygamber efendimiz, (Ana ile o?ulun arasyny açana lanet olsun) buyurmu?tur. (Gunye)

8- Konu?urken, yap, yapma gibi ifadeler kullanmamak. Yapar mysyn gibi ricada bulunmalydyr.

9- Hayyr dualaryny almak. Ana-baba duasyny ganimet bilmek. Hadis-i ?eriflerde buyuruldu ki:
(Üç ki?inin duasy kabul olur. Ana-baba, mazlum ve misafirin duasy.) [Tirmizi]
(Ana-babanyn duasy, ilahi hicaba ula?yr, dualary kabul olur.) [Ybni Mace]

10- Beddualaryny almamak. Hadis-i ?eriflerde buyuruldu ki:
(Ana-babanyn çocu?una ve mazlumun zalime olan beddualary, reddolmaz.) [Tirmizi]

(Kendinize, evladynyza ve malynyza beddua etmeyin! Dualaryn kabul oldu?u bir saate rastlar da bedduanyz kabul olur.) [Müslim]

Ana-baba ça?yrdy?y zaman herhangi bir i?le u?ra?yrsan, hemen onu terk edip, derhal ana-babanyn emrine ko?! Anan-baban sana kyzyp ba?yryrsa, onlara sen bir ?ey söyleme! Ananyn-babanyn duasyny almak istersen, sana emrettikleri i?leri çabuk ve güzel yapmaya çaly?! Bu i?ini be?enmeyip sana gücenmelerinden ve beddua etmelerinden kork! Sana darylyr iseler, onlara kar?y sert söyleme! Hemen ellerini öperek gazaplaryny teskin et! Ananyn-babanyn kalblerine geleni gözet! Çünkü senin saadet ve felaketin, onlaryn kalblerinden do?an sözdedir. Anan-baban hasta ise, ihtiyar ise, onlara yardym et! Saadetini onlardan alaca?yn hayyr duada bil! E?er onlary incitip, beddualaryny alyrsan, dünya ve ahiretin harap olur. Atylan ok tekrar geri yaya gelmez. Onlar hayatta iken, kyymetini bil!

Kalb ile olan haklary:
1- Acymak, merhamet etmek. Hadis-i ?erifte buyuruldu ki:
(Merhamet etmeyene, merhamet edilmez, acymayana acynmaz.) [Müslim]

2- Sevmek. Her fyrsatta ana-babanyn ellerini öpmeli, sevdi?ini hissettirmelidir. Hadis-i ?erifte buyuruldu ki:
(Annesinin aya?yny öpen, Cennetin e?i?ini öpmü? olur.) [?ir’a]

3- Sevinçlerine sevinmek. Bir ?eye sevinince, (Ne iyi olmu?, hayyrly olsun) gibi sözlerle memnuniyetini bildirmelidir.

4- Üzüntülerine üzülmek, dertleri ile hemdert olmak. Bir ?eye üzülmü?lerse, (Geçmi? olsun) diyerek ilgilendi?ini, üzüldü?ünü bildirmeye çaly?malydyr.

5- Çok söylemelerinden incinmemek. Yncinse bile, kesinlikle incindi?ini hissettirmemek.

6- Sitem ve cefalaryna kyzmamak. Sözlerini hiç duymamy? gibi hareket etmek.

7- Onlardan razy olmak. Ne yapyp yapmaly, onlaryn ryzalaryny almaya çaly?malydyr. Hadis-i ?erifte buyuruldu ki: (Allahü teâlânyn ryzasy ana-babanyn ryzasyndadyr.) [R. Nasihin]

8- Yncitmekten çok korkmak. Ysra suresinin 23. âyet-i kerimesinde ana-babaya iyi davranmak, onlara yumu?ak ve tatly söylemek emredilmektedir. Gaflete dü?üp ana-babanyn kalbini kyrarsan, derhal ryzalaryny almaya çaly?, yalvar ve ne yaparsan yap, onlaryn gönlünü al!

9- Nazlanmamak. Aksine onlaryn nazyna katlanmalydyr. Çünkü ana-baba küçükken bizim çok nazymyzy çektiler. Nazlanma syrasynyn onlarda oldu?unu unutmamalydyr.

10- Sykynty görse de, ölseler de kurtulsak diye dü?ünmemek, çok ya?amalaryny arzu etmek. Onlar, bizden çok sykynty gördükleri halde, ya?amamyzy istemi?lerdi. Ycabynda kendileri aç durup bizi doyurmu?lardy.

Mal, para ile olan haklary:
1- Kendinden önce, onlara elbise almak. Kendi yiyece?inden iyisini onlara vermek.

2- Uzakta iseler ziyaretlerine gitmek. Ana-baba ve mahrem akrabalary ziyaret etmek vaciptir. Hiç olmazsa, selam göndererek, tatly mektup yazarak bu günahlardan kurtulmalydyr. Ziyarette syra, ana, baba, evlat, dede, nine, karde?, amca, hala, dayy ve teyzedir.

3- Beraber yemek.

4- Arzularyny sormak, ö?renip yerine getirmek.

5- Evlerini temizlemek, boyamak, tamir etmek.

6- Para vermek. Yhtiyaçlary olup da söyleyemezler belki.

7- Maly, parayy onlara serbest etmek. Ne zaman isterseniz, malym, param size feda olsun demeli, bir kyzgynlyklary varsa, bu yolla onlary teskin etmelidir. Ana-babaya harcanan paradan sual olunmaz. Muhtaç olan ana-babaya yardym farzdyr. Kur’an-y kerimde mealen buyuruluyor ki:
(Ana-babaya, akrabaya, yetimlere, yoksullara, yolculara infak edin!) [Bekara 215]

Kime infak edece?ini soran kimseye Resulullah efendimiz, (Kendine, ana-babana, sonra hanymyna ve çocuklaryna, hizmetçine bundan sonrasyny da artyk sen bilirsin) buyurdu. (Nesai)

Babasy hasta olup, bakacak kimse bulunamazsa, kocasyndan izinsiz gidip hizmet eder. Zimmi baba da böyledir. Çocuk, zengin olan babasyna bakmaya mecbur de?ildir. (Bezzâziyye)

Zengin çocu?un, fakir olan ana-babasyna nafaka vermesi farzdyr. Fakir kimsenin, fakir babasyna nafaka vermesi farz de?ildir. Fakir olan ana-babasyny kendi evine alyp, birlikte otururlar. (Fetava-i Hayriyye)

Ana-babadan birine iyilik edince öteki incinirse, babaya hürmet ve itaat etmeli, anaya hizmet, yardym ve ihsan etmelidir.

8- Ara syra güzel yemek yapyp, davet etmek. Gönülleri ister de, belki söyleyemezler.

9- Dostlaryny, dost bilip davet ederek gönüllerini almak. Dü?manlaryndan da uzak durmaya çaly?mak.

10- Hastalandyklary zaman, tedavileri ile me?gul olmak, ilaç almak. Bir bakycy, bir hizmetçi tutmak yerine, bizzat kendisi hizmet etmeye çaly?malydyr.

Vefatlaryndan sonraki 40 hak:
1- Definlerinde erken davranmak.

2- Sünnet üzere yykamak. Bu i?i bilen iyi kimselere yykatmalydyr.

3- Sünnet üzere kefenlemek.

4- Caiz olmayan kefen yapmamak.

5- Sünnet olan sayyya dikkat etmek. Erkeklere 3 parçadan fazla yapmamak.

6- Kefende israf etmemek.

7- Helal parasyndan kefen almak.

8- Cenaze namazyny biliyorsa kendisi kyldyrmak. Bid’at ehli kimselere kyldyrmamak.

9- Onlara hep dua etmek. Bir hadis-i ?erif meali: (Ana-babasyna dua etmeyenin ryzky kesilir.) [?ir’a]

10- Topra?a kendisi koymak.

11- Mezary kazan ve çaly?anlary memnun etmek.

12- Yyi ve salih kimselerin arasyna defnetmek.

13- Kötülerin arasyna gömmemek. Çünkü kötü kom?udan onlara sykynty gelir.

14- Kabrin üzerini balyk syrty gibi yapmak.

15- Kerpiç kullanmak.

16- Pi?mi? tu?la kullanmamak. Çivi, tu?la gibi fyrynlanmy? ?eyleri kabrin içinde kullanmak mekruhtur. Kabrin üstünü, dy?ardan tu?la ve mermerle örtmek caizdir.

17- Topra?y ba?ynda sadaka vermek.

18- Kabir ba?ynda dua etmek. [Sadakayy ve duayy geciktirmemek. 40. ve 52. gece gibi bid´at olan i?lerden uzak durmak.]

19- Borçlaryny ödemek.

20- Telkini kendi vermek.

21- Yskatyny hemen yapmak. Ölünün namaz ve oruç borcu için, ba?kasy onun yerine namaz kylamaz ve oruç tutamaz. Hadis-i ?erifte buyuruldu ki:
(Ba?kasy yerine oruç tutulmaz ve namaz kylynmaz. Fakat onun orucu ve namazy için fakir doyurulur.) [Nesai]

22- Mezar ta?yna caiz olmayan ifadeler yazdyrmamak. Mesela Fatiha veya Besmele veya âyet yazmak caiz de?ildir. Latin harfleriyle de caiz olany yazmamalydyr. Ba?kalary uzun yyllardan beri yazyyorsa da, caiz de?ildir.

23- Vasiyetlerini yerine getirmek. Dine uygun de?ilse yerine getirilmez.

24- Namazlardan sonra dua edip, sevaplaryny onlaryn ruhlaryna göndermek. Hadis-i ?erifte buyuruldu ki:
(Ana-babasyna asi olan, vefatlaryndan sonra, onlar için dua etse, Allahü teâlâ, onu, ana-babasyna itaat edenlerden yazar.) [Ybni Ebiddünya]

25- Sevaby onlara olmak üzere oruç tutmak.

26- Sevaby onlara olmak üzere hac etmek. Âlimlerin ço?una göre ana-baba için hac caizdir.
Hadis-i ?erifte buyuruldu ki:
(Ölmü? ana-babasy adyna hac edene, hem kendi, hem de ana-babasy için hac yapmy? sevaby verilir. Ana-babasynyn ruhuna müjde verilir.) [Dare Kutni]

27- Sevaby onlara olmak üzere sadaka vermek. Hadis-i ?eriflerde buyuruldu ki:
(Sadaka verirken, sevabyny müslüman ana-babanyzyn ruhuna niye hediye etmezsiniz? Hediye ederseniz, verdi?iniz sadakanyn sevaby, onlaryn ruhuna gidece?i gibi, sevabyndan hiçbir ?ey eksilmeden size de yazylyr.) [Taberani]

28- Kabirlerini ziyaret edip Kur’an-y kerim okumalydyr. Hadis-i ?erifte buyuruldu ki:
(Ana-babasynyn veya birinin kabrini ihlasla ve ma?firet umarak ziyaret eden, kabul olmu? bir hac sevaby alyr ve bunu âdet edinenin kabrini de melekler ziyaret eder.) [Hakim]

29- Kabirlerini Cuma günleri ziyaret etmek. Hadis-i ?erifte buyuruldu ki:
(Ana-babanyn kabrini, Cuma günleri ziyaret edenin günahlary affolur, haklaryny ödemi? olur.) [Tirmizi]

30- Ziyarette dua ve Kur’an-y kerim okumakla me?gul olmak, uygunsuz söz söylememek.

31- Sa?lyklarynda incinmi? iseler, çocuk salih olunca razy olurlar. Onlaryn ö?rettikleri iyi ?eylerle amel etti?i müddetçe, sevaby onlara da ula?yr.

32- Onlardan kötü bir yol edinmi? ise, her yapty?yndan onlara da günah ve azap gider. Bunun için, onlardan veya onlaryn vasytasy ile ö?rendi?i kötü ?eyleri terk etmeli, kendi kötü amelleri ile, onlara kabirde azap ettirmemelidir.

33- Ana-babaya sövmemek. Hadis-i ?erifte, (Ana-babaya sövmek büyük günahtyr) buyuruldu. (Buhari) Yani birinin ana-babasyna söversen, o da senin ana-babana sövebilir.

34- Yakynlaryna iyi davranmak. Hadis-i ?erifte buyuruldu ki:
(Ölmü? ana-baba için dua ve isti?far etmek, borçlaryny ödemek, dostlaryna ikram etmek, onlaryn yakynlaryny ziyaret etmek, iyi davranmak suretiyle onlara ikramda bulunun.) [Hakim]

35- Dostlaryny ziyaret etmek. Hadis-i ?erifte buyuruldu ki:
(Babasy öldükten sonra, onun dostlaryny ziyaret eden, en iyi iyili?i yapmy? olur.) [Müslim]

36- Dostlary ile görü?mek. Hadis-i ?erifte (Yyiliklerin en mükemmeli, baba dostunu görüp gözetmektir) buyuruldu. (Müslim)

37- Fytyr bayramynda, sevaby onlara olmak üzere sadaka-i fytyr vermek.

38- Kurban bayramynda sevaby onlara olmak üzere kurban kesmek.

39- Ana-babanyn sevdi?i yeme?i yapyp, fakirlere verip ruhlaryny ?âd etmek.

40- Kötülüklerini söylememek. Hadis-i ?erifte (Ölülerinizi hayyrla anyn, iyiliklerini söyleyin, kötülüklerini açyklamayyn) buyuruldu. (Tirmizi)

Ana Baba hakky ile alakaly sohbetler

Ana baba Hakki

Muhterem Müslümanlar!
Yaratylmy?laryn en ?ereflisi bulunan ve cemiyet hâlinde ya?ayan insanlaryn birbirlerine kar?y vazifeleri vardyr. Birinin vazifesi olan ?ey di?erinin onun üzerinde bulunan hakky demektir. Üzerimizdeki hak­lar, ehemmiyet derecesine göre, syralanacak olursa Allah ve Resulü­nün haklaryndan sonra anne ve babamyzyn haklary gelmektedir.

Anne ve babanyn haklary, sayylmakla bitecek kadar az de?ildir. Bunlardan bir kysmyny hatyrlatmak
gerekirse denilebilir ki: Anne, ev­lâdynyn yeti?mesi u?runda gençli?ini, sa?ly?ym, güç ve kuvvetini, bir kelime ile hayatyny feda etmi?tir. Binbir zorlukla onu rahminde ta?y­my?, ölümle yüzyüze gelerek dünyaya getirmi?, emzirmi? ve büyütmü?­tür.

Geceleri evlâdynyn istirahat! u?runda kendi rahatyny feda etmi?, yavrusu a?layacak olsa yzdyraba tutulmu?tur. Annenin yüzü evlâdy­nyn çileleriyle sararmy?; servi gibi boyu, çocu?unun yükü altynda iki büklüm olmu?tur. Bir evlât, iman sahibi, ahlâk ve fazilet sahibi ise hep anne ve babanyn telkin ve terbiyesi ile olmu?tur.

Baba da evlâdynyn nafakasyny tamamlamak, tahsil ve terbiyesini ö?retmek için fikren ve bedenen, maddeten ve manen hiçbir fedakâr­lyktan çekinmemi?tir. Anne ve babanyn bu kadar iyiliklerine nail olan bir evlât onlara te?ekkür etmeyecek olursa Allah’a ?ükretmi? sayyla­maz.
Mevlâ-i zü’1-kemâl Hazretleri Lokman sûresinin 14. âyet-i kerime­sinde:

«Biz insana ana ve babasyny tavsiye ettik. Onun anasy kendisini za’f üstüne za’f ile ta?ymy?tyr. Sütten ayrylmasy da iki yyl (sürmü?tür). «Bana ve ana ve babana ?ükret. Dönü?ün ancak banadyr (dedik)» buyurmaktadyr.

Delikanlynyn bîri, Resûlüllah (s.a.v.) e gelerek harbe gitmek için izin istemi?ti. Peygamber Efendimiz, anne ve babasynyn hayatta olup olmady?yny sormu? ve her ikisinin de sa? oldu?unu ö?renince, «Git, onlaryn arasynda cihâd et» buyurmu?tur»

Bu hadîs-i ?erif, anne ve babaya hizmetin Allah yolunda cihat et­me sevabyna denk oldu?una i?aret etmektedir.

Bir adam Resûl-i Ekrem’in huzuruna gelerek:
«Ey Allah’yn Resulü, iyi muameleme insanlardan en fazla hak sa­hibi olan kimdir?» diye sormu?tu. Resûlüllah Efendimiz:

«Anandyr, sonra yine anandyr, daha sonra yine anandyr, soura ba­ban, sonra yakynlyk derecesine göre (di?er) hysymlaryndyr» buyurmu?­tur (1).

Anne ve babamyza göstermemiz gereken hürmeti, onlaryn ebevey- ‘ nimiz olmasy sebebiyle gösterece?iz. Yster okumu?, isterse cahil olsun­lar, yahut mirmin veya kâfir bulunsunlar, evlâdyn onlara kar?y vazi­fede kusur etmemesi gerekir. Anne ve baba, evlâdyna dine aykyry ol­mayan bir i? emrederse evlât onu yapmak mecburiyetindedir. Fakat dine aykyry bir teklifte bulunursa itaat gerekmez. Zira Kur’ân-y Keri­min Ankebut sûresinin 8. âyetinde:

«Biz insana ana ve babasyna güzellik (ve iyilik yapmasyny) tavsi­ye ettik. E?er onlar hakkynda bilgin olmayan (tanymady?yn) bir ?ey’i bana ortak ko?man için u?ra?yrlarsa kendilerine itaat etme. Dönü?ü­nüz ancak banadyr. Binâenaleyh ne yapar idiyseniz size ben haber ve­rece?im.»

Hazret-i Âi?e’nin kyz karde?i Esma, Peygamber Efendimize gelerek dedi ki:

«Annem (islâmiyet! kabulden) yüz çevirdi?i halde (bana bir ha­cet için) geldi. Ona iyilikte bulunabilir miyim?» demi?. Resûl-i Ek­rem:
«Evet, annene iyilik (ve yardym) da bulunabilirsin» buyurdu (2).

Anne ve babaya kar?y hürmet, saygy ve tevâzuda son derece dik­kat göstermeliyiz. Zira onlaryn ayaklan altynda cennet gizlidir.

Ebedî âlemin nimetleri, onlary memnun etmemizle bize verilecek, onlaryn hayyr dualary ile cennetin pynarlaryndan içmek nasip olacak­tyr.
‘
.Muhterem mü’minler!

Allah Teâlâ Kitab-y ilâhîsinde buyuruyor ki:
«Rabbin, ”kendinden ba?kasyna kulluk etmeyin. Ana ve babaya iyi muamele edin” diye hükmetti. E?er onlardan biri, veya her ikisi senin nezdinde ihtiyarly?a ererlerse onlara “öf” (bile) deme. Onlary azarlama. Onlara güzel (ve tatly) söz söyle. Onlara acyyarak tevazu kanadyny, (yerlere kadar) indir ve: “Yâ Rab, onlar beni çocukken na­syl terbiye ettilerse sen de kendilerini (öylece) esirge” de» (3).

Anne ve babaya «öf» demeye bile müsaade etmeyen Mevlâ-i zül-celâl, onlara kar?y kötü söz sarf etmeye razy olur mu hiç? Bir ?ahsynannesine sövüp onu kyzdyran, neticede kendi annesine sövdürmeye sebep olan kimse, kendi annesine sövmü?cesirye büyük bir günah ir­tikâp etmi? sayylyr.

Abdullah bin Mes’ûd diyor ki: Peygamber (s.a.v.) e:
«Allah’a göre hangi i? daha sevimlidir?» diye sordum, Resûlullah:

«Vaktinde kylynan namazdyr» buyurdu. Ben:
«Sonra hangisidir?» dedim. Resûl-i Ekrem:
«Anne ve babaya iyilik etmektir» buyurdu. .Ben:
«Daha sonra hangisidir?» dedim. Falyr-i Kâinat Efendimiz:

«Allah yolunda cihadtyr» cevabyny verdi (4).
Hadîs-i nebevide görülmektedir ki, anne ve babanyn hakky cihat­tan önce gelmektedir. Çünkü evlâd cihat ?uurunu, vatanperverli?i, annesinin ninnilerinden ve telkinlerden almy?tyr.

Anne ve baba ile ilgili vazifeler, onlaryn hayaty ile synyrly de?il-’ dir. Onlaryn vefatyndan sonra dost ve arkada?laryna hürmet, saygy ve ikram suretiyle bu vazife devam edecektir.

Anne ve babamyz, hayatta olup da dostlaryna yapty?ymyz bu iyili?i görselerdi ne derece memnun olurlardy! Vefat etmelerinden sonra on­laryn arkada?laryna yapty?ymyz ikramy ruhan mü?ahade eder ve mem­nun olurlar.

Hazret-i Ömer’in o?lu Abdullah (r.a.) Medine’den Mekke’ye do?ru giderken yolda bir ârâbî ile kar?yla?ty. Ibni Ömer ona selâm verdi, mer­kebinden inerek onu bindirdi, ba?yndan sary?yny çykaryp kendisine ver­di. Yapylan bu büyük ikramy gören îbni Dînâr dedi ki:

«Allah iyili?ini versin, bunlar, az bir ?eyden bile razy olan ârâbî-lerdir» Abdullah b. Ömer ?öyle mukabele etti:

«Bu ?ahsyn babasy, (babam) Ömer bin el-Hattâb’yn sevdi?i (bir kimse) idi. Ben. Resûlullah (s.a.v.) den ?öyle söylerken i?ittim: «iyi­ li?in en üstünü, bir kimsenin babasynyn sevdi?i (dostlary) na yapty?y
iyiliktir» (5).
-
Din karde?lerim!
Anne ve babaya yapylan her iyilik, bir vazifenin ifasy, bir hakkyn ödenmesi olmakla beraber, günahlarymyzyn yarly?anmasyna ve ma?fi­ ret deryasynyn co?up ta?masyna da vesiledir. Peygamber Efendimize bir ?ahys geldi ve büyük bir günah isledi?ini, bundan tevbe etmenin

bir çaresi olup olmady?yny sordu. Resûl-i Ekrem onun günahynyn neoldu?unu sormayyp sadece: *
«Hayatta bulunan annen var my?» buyurdu. O ?ahys:
«Hayyr» dedi. Resûl-i Ekrem:

oTeyzen var my?» buyurdu. O kimse de
Evet» cevabyny verdL Peygamber Efendimiz: – , «Teyzene iyilik yap (maya bak!)» buyurdu (6),

Anne ve babasynyn yüzüne gülmek bile bir nevi ibadet ve tyzâi ilâ­hiye eri?meye vesiledir. Onlara isyan etmenin ayny zamanda Allah’a Ysyan etmek oldu?unu hatyryndan uzak. tutmamalydyr.

üyük günahlaryn ba?ynda Allah’a ?irk ko?mak, onun pe?inden anne ve babaya isyan gelmektedir. Artyk bu kadar büyük bir günah­tan nasyl sakynmak gerekti?ini her evlât dü?ünmelidir.

Ana baba hakkyyla ilgili sorular

Sual: Yhtiyar ve salih anam babam yanymdadyr. Ancak sykyntylary çok fazla. Ayry bir ev tutsam uygun olur mu?
CEVAP
Yster yanynyzda kalsyn, ister ayry ev tutun, ama onlaryn ryzalaryny almaya çaly?yn. Onlara bakmak, ihtiyaçlaryny kar?ylamak iyidir ancak hazine bu de?ildir. Hazine onlaryn ryzasyny duasyny kazanmaktyr. Ayny niyetle, kayynvalide ve kayynpederinize de öyle davranyn. Yani kary koca, anne ve babalarynyza iyilik edin, dualaryny ryzalaryny alyn, bu fyrsaty kaçyrmayyn. Çünkü salih ana babanyn ryzasyny almak önemlidir. Bir hadis-i ?erif meali ?öyledir:
(Yanynda adym anyldy?y halde bana salevat getirmeyen ki?inin burnu yere sürtülsün. Ramazana eri?ip de günahlary ba?y?lanmayan ki?inin burnu yere sürtülsün. Ana ve babasy, yanynda ihtiyarlady?y halde onlary razy ederek Cennete giremeyen kimsenin burnu yere sürtülsün.) [Tirmizi, Y.Ahmed]

Sual: Ya?lanmasyna ra?men babam namaz kylmyyor, annem açyk geziyor. Bunlary zorlayabilir miyim?
CEVAP
Ana baba zorlanmaz. Ana babasy günah i?leyen çocuk, bunlara bir kere nasihat eder. Kabul etmezlerse, susar. Onlara dua eder.

Sual: Babam ölünce annem biriyle evlendi. Bana yardym et diyor. Anneme yardyma mecbur muyum?
CEVAP
Kocasy zengin olan kadyn, o?lundan nafaka isteyemez. O?lu ona yardym etmeye mecbur de?ildir. Ancak ana baba zengin de olsalar onlara hizmet ve yardym etmeli, ryzalaryny almaya çaly?maly.

Sual: Babam, evlenmeme yardymcy olmuyor. Halbuki bir hadis-i ?erifte baba o?lunu evlendirmeye mecburmu?. Babamyn benim evlenmeme yardymcy olmasy gerekmez mi?
CEVAP
Baba zengin o?lunu evlendirmeye mecbur de?ildir. Ama fakir olan o?lunu evlendirmesi vaciptir.
Hadis-i ?erifte buyuruluyor ki:
(Babanyn evladyna güzel isim vermesi, dinini ö?retmesi ve vakti gelince de evlendirmesi, evladyn babasy üzerindeki haklaryndandyr.) [Hâkim]

Sual: Ana baba, o?lunu namaz kylmady?y ve oruç tutmady?y için zorlayabilir mi?
CEVAP
Evet bali? olmayan o?lunu namaz kylmady?y ve oruç tutmady?y için zorlayabilir, tazir edebilir. Ama büyük o?lunu, yani bali? olmu? o?lunu zorlayamaz, tazir edemez. Ona nasihat eder.

Sual: Baba ehl-i sünnet de?ilse yahut namaz kylmyyor ve içki içiyorsa da bedduasy kabul olur mu?
CEVAP
Ehl-i sünnet olsa da, namaz kylsa, içki içmese de, haksyz olarak beddua ediyorsa, bedduasy geçmez. Kâfir bile olsa, zulmedilmi?se, onun duasy kabul olur.
Ya?ly baba, (O?lum bir bardak su ver) dese, o?lu da, (kalk kendin iç) dese, sonra babasyna vursa, babasy da, Allah belany versin dese, bu duanyn kabul olma ihtimali çok kuvvetlidir. Hadis-i ?erifte bildirilen kabul olan dualardan biri de budur.

Sual: Anam babam ateisttir. Yslamiyet’e gericilik diyorlar, namazymy byraktyrmaya çaly?yyorlar. Bayramda ziyaretlerine gitmesem günah olur mu?
CEVAP
Ana baba, kâfir olsa da, ziyaretlerine gitmek, hizmet ve iyilik etmek gerekir. Ama küfre te?vik ederlerse ziyaretlerine gidilmez.

Sual: Babam vasiyet etmeden öldü. Yskatyny yapmam caiz midir?
CEVAP
Çok iyi olur.

Sual: Babam, (Sigara içersen hakkymy helal etmem) demi?ti. ?imdi öldü. Sigara içebilir miyim?
CEVAP
Evet.

Sual: Kötü i? yapan ana-babamy sevmemem günah my?
CEVAP
Dinin yasaklady?y i? ise, sevmemek günah olmaz.

Sual: Yatalak hasta olan annesinin altyny o?lu temizleyebilir mi?
CEVAP
Bu hizmeti yapan kadyn bulunmazsa, o?lu da yapar.

Sual: Memlekette babamyn dostlary var. Onlary ziyaret etmem gerekir mi?
CEVAP
Salih olan babanyn salih olan dostlaryny ziyaret etmek, onlarla dost olmak gerekir. Hadis-i ?eriflerde buyuruldu ki:
(En iyi iyilik, babasynyn vefatyndan sonra, onun dostlaryny yoklamaktyr.) [Müslim]

(Babanyn dostlu?unu koru, dostlaryyla dost ol. ?ayet babanyn dostlu?unu korumazsan, Allahü teâlâ da senin nurunu söndürür.) [Buhari]

(Baba dostuna iyilik, babaya iyilik demektir.) [Taberani]

Ymam-y Rabbani hazretleri, (Evlada yapylan iyilik de, babaya yapylmy? demektir) buyuruyor. O halde, çocuklaryna iyilik etmek, ölmü? veya ya?ayan babaya iyilik etmek demektir.

Sual: Fakir olan ana ve babaya, zengin olan kyz çocu?unun da nafaka vermesi bakmasy gerekir mi?
CEVAP
Evet nafaka vermesi ve bakmasy gerekir. Kyz ve o?lan çocuklar e?it miktarda nafaka verir.

O?lunun o?lu ile kyzy bulunan ana ve babaya yalnyz kyzlary bakar. Halbuki, mirasy kyz ile torun yary yaryya alyr.

Ana babaya nafaka
Sual: (Sen de, malyn da, babanyndyr) hadisine göre, evladyn maly babanyn mydyr? Baba, evladynyn malyny istedi?i gibi harcayabilir mi?
CEVAP
Hayyr. Evlat, zengin babaya bakmaya mecbur de?ildir. Zengin evladyn, fakir olan Müslüman ana babaya nafaka vermesi farzdyr. Baba, kendi nafakasy için, o?lunun malyny satabilir; fakat binayy, topra?yny satamaz. Anne ise, nafaka yapmak için o?lunun malyny satamaz. (Nikaye)

Fakir evladyn, fakir babasyna nafaka vermesi farz de?ildir. Fakir olan ana babasyny kendi evine alyp, birlikte geçinirler. (Fetava-i Hayriyye)

Fakir baba, kaybolan büyük o?lunun yalnyz menkul mallaryny, kendi nafakasy için satabilir. Binasyny, topra?yny satamaz. (Dürer-ül-hükkam)

Baba bedduasy
Sual: Babam ve a?abeyim Avrupa’da çaly?yyor. Babam Türkiye’deki yengemin yanynda kalmamy söylüyor. (E?er yengenle kalmazsan hakkymy helal etmem) diyor. Yengemle ayny evde kalmam do?ru mudur?
CEVAP
Yenge ve baldyz yabancy kadyndyr. Beraber kalynmaz, haram olur. Babanyn dine aykyry olan bedduasy geçerli olmaz. Babayla münaka?a etmemeli, günaha önem vermiyorsa, ba?ka bahane bulmaly.

Fasyk ana baba
Sual: Fasyk ana babanyn her emrine itaat etmek gerekir mi?
CEVAP
Her emrine itaat gerekmez. Dine aykyry emirlerine asla itaat edilmez. Namaz kylma, tesettüre riayet etme, ?u günahy i?le gibi emirlerine asla itaat edilmez. Ana ve babanyn böyle itaat lazym olmayan emirleri yapylmady?y zaman özür ve bahane bulmaly ve yumu?ak söylemeli. Yani itirazy isyan ve hakaret ?eklinde olmayyp, bir bahaneyle olmalydyr. Mesela niye içki içmedin denince, midem a?ryyordu gibi bir bahane bulmalydyr. Yahut fasyk baba, (Beni arabanla meyhaneye götür) dese, bir bahaneyle götürmemeli, (Önemli bir i?im var) gibi bir ?eyler demelidir. Ama meyhanede syzyp kalmy?sa, arabasyna alyp evine getirmesi gerekir. Mubah olan emirlerini yapmaya çaly?malydyr.

Ana babanyn emri
Sual: Ananyn babanyn, günah olmayan emirlerine itaat etmek farz mydyr?
CEVAP
Evet, farz-y ayndyr.